*“पुण्य परोपकार, पाप ते परपीडा”* या अमर अभंगातून मानवतेचा सोपा पण अत्यंत प्रभावी जीवनमंत्र देणारे संत तुकाराम महाराज यांचे विचार आजही समाजमनाला तितक्याच ताकदीने जागृत करतात. स्थानिक कीर्तन सोहळ्यात या अभंगावर करण्यात आलेल्या ओजस्वी निरूपणाने उपस्थित भाविक अक्षरशः भारावून गेले.
कीर्तनकार **संदीप महाराज खंडागळे** यांनी संतवाणीचा गाभा उलगडताना स्पष्ट शब्दांत सांगितले –
**“परोपकारासारखे पुण्य नाही आणि परपीडेसारखे पाप नाही.”**
देवपूजा, वारी, भजन यांपुरते धर्माचे आचरण मर्यादित नसून, दुसऱ्याच्या अडचणीत धावून जाणे, संकटात मदतीचा हात देणे, सत्तेचा सदुपयोग करणे आणि प्रामाणिकपणे जगणे — हाच खरा धर्म असल्याचा ठाम संदेश त्यांनी दिला.
अभंगातून जीवनाचा आरसा
पुण्य परोपकार पाप ते परपीडा । आणिक नाही जोडा दुजा यासी ॥
*सत्य तोचि धर्म असत्य ते कर्म । आणिक हे वर्म नाही दुजे ॥
या ओळींचे प्रभावी निरूपण करताना त्यांनी सांगितले की,
दुसऱ्याच्या कल्याणाची भावना ज्या मनात असते, तेथेच खरे पुण्य साठते.
एखाद्याचे वाईट व्हावे, त्याचे नुकसान व्हावे अशी इच्छा ठेवणे — हेच मोठे पाप आहे.
सत्याने जगणे, व्यवहारात पारदर्शकता ठेवणे आणि इतरांच्या भावनांची कदर करणे — हाच सर्वोच्च धर्म आहे.
सभागृहात क्षणोक्षणी टाळ्यांचा कडकडाट होत होता; परंतु अंतर्मनात मात्र आत्मपरीक्षणाची गूढ शांतता दाटून आली होती.
संतांचा आदर्श: क्षमाशीलतेची पराकाष्ठा
निरूपणादरम्यान संतांच्या जीवनातील एक हृदयस्पर्शी प्रसंग सांगण्यात आला.
दुपारी अपमान करणाऱ्या व्यक्तीच्या घरीच संध्याकाळी जाऊन त्याच्या पाया पडणे आणि त्याला कीर्तनात सहभागी करून घेणे — ही केवळ संतवृत्तीच ठरू शकते, असे त्यांनी नमूद केले.
द्वेषावर प्रेमाने विजय मिळवणे, हीच खरी संतपरंपरा असल्याचे अधोरेखित करण्यात आले.
“कर्मापुढे सत्ता निष्प्रभ”
कीर्तनात एक ठाम विचार मांडण्यात आला –
“सत्तेपुढे शहाणपण चालेल; पण कर्मापुढे सत्ता चालत नाही.”
मनुष्याच्या प्रत्येक कृतीची नोंद कर्मरूपाने होत असते.
परोपकार केलात तर पुण्य वाढते.
असत्य, अन्याय आणि परपीडा केली तर पाप साचते.
एकदा असत्य कर्म खात्यात जमा झाले की त्याचे परिणाम भोगावेच लागतात, हा संतविचार त्यांनी स्पष्ट शब्दांत मांडला
भजन, सत्य आणि सद्गतीचा मार्ग
कीर्तनकारांनी जागृतीचा संदेश देताना सांगितले –
भजन कराल तर सद्गती मिळेल.
संतसंग कराल तर अंतःकरण शुद्ध होईल.
चुकीचा उपदेश केलात तर त्याचे दुष्परिणाम भोगावे लागतील.
हा इशारा नसून आत्मजागृतीचा संदेश आहे, असे त्यांनी स्पष्ट केले.
“आपण लोकांचे भले करून पुण्य कमवायचे का, की लोकांचे वाईट । करून पाप साठवायचे?
-जीवनाचा खरा धर्म
मंदिरात जाणे, वारी करणे, उत्सव साजरे करणे याहून अधिक महत्त्वाचे म्हणजे दैनंदिन जीवनात परोपकार आणि सत्य आचरण करणे — हाच खरा धर्म असल्याचा प्रभावी संदेश या कीर्तनातून देण्यात आला.
परोपकार हीच पुण्याची खरी गुंतवणूक,
परपीडा हेच पापाचे मूळ,
आणि सत्याचरण हाच सर्वोच्च धर्म
या संतविचारांनी उपस्थितांच्या मनात नवा प्रकाश निर्माण केला. समाजाने आत्मपरीक्षण करून संतांचा संदेश आचरणात आणावा, अशी भावना यावेळी व्यक्त करण्यात आली.
संतवाणी आजही जिवंत आहे; प्रश्न फक्त इतकाच —आपण ती ऐकतो आहोत का हा खरा प्रश्न आहे या किर्तनाच्या प्रसंगी परिसरातील भाविकांची गर्दी केली होती
